Ruth Spijkerboer over haar rol als vertrekkend trekker Leernetwerk Kwetsbare Gezinnen

Ruth Spijkerboer, Hogeschool Leiden, gaat onderzoeken welke bijdrage moreel beraad kan leveren aan versterking van cliëntregie en cliëntparticipatie in de jeugdzorg. In een moreel beraad bespreken deelnemers gestructureerd een ethische kwestie in hun werk. Voor dit onderzoek heeft Ruth een postdoc beurs toegekend gekregen.

Dit betekent dat Ruth afscheid van ons neemt als Leernetwerktrekker van het leernetwerk Kwetsbare Gezinnen. Hoe heeft ze die rol ervaren en wat neemt ze daarvan mee? We spraken haar hierover.

Het leernetwerk Kwetsbare Gezinnen

Leernetwerktrekker Ruth Spijkerboer

Het leernetwerk is gestart in de periode dat we alleen online bij elkaar konden komen. Dat was schakelen en vroeg een bijzondere benadering volgens Ruth. Zo heeft zij met iedereen die wilde deelnemen aan het leernetwerk in de eerste periode aparte afspraken gemaakt om te vragen naar hun motivatie beweegredenen en verwachtingen. “Dat waren hele leuke, waardevolle gesprekken. Ik ben erg onder de indruk van iedereen, deelnemers aan het leernetwerk zijn enorm gedreven.”

Toch was het de eerste periode ook voor Ruth zelf zoeken naar hoe ze haar rol als trekker in ging vullen. Een deel van de inhoud van het leernetwerk ligt vast in de aanvraag maar het leernetwerk bepaalt die invulling ook zelf. Daarin heeft Ruth geprobeerd een (midden)weg te vinden.

Luisteren

In het project Samen-werken, Samen-leren heeft Ruth ervaren dat wij onvoldoende weten wat cliënten willen. “We spreken graag van eigen regie, maar ondertussen blijft dat lastig.” Daarom is het erg goed dat in het leernetwerk Kwetsbare Gezinnen twee ExpEx en een ouder in de kern deelnemen. Zij brengen belangrijke informatie en ervaringen in.

Mensen die in de zorg voor jeugd aan de slag gaan, worden daar minimaal vier jaar voor opgeleid. Wanneer je begint als praktijkprofessional, heb je daardoor veel in structuren leren denken. Dit kan het tijd nemen voor goed luisteren in de weg zitten. “En dat is gek”, aldus Ruth. “We spreken met grote begrippen als ‘veiligheid’, ‘participatie’ en ‘eigen regie’, maar wat bedoelen we daar nou mee? het blijkt dat we allemaal vanuit onze eigen achtergrond verschillende betekenissen geven aan die begrippen.”

Omdat allen, cliënten en professionals, deze begrippen anders interpreteren en invullen in specifieke situaties, kunnen fricties ontstaan over wat gedaan moet worden of over wie welke verantwoordelijkheid moet nemen. Het is daarom erg belangrijk naar elkaar te luisteren, niet in de laatste plaats naar de cliënten zelf. Vandaar dat Ruth blijft benadrukken hoe belangrijk het is om te luisteren naar cliënten en echt met hen in contact te komen.

Luisterpraktijk en luisterabstractie

Tegelijkertijd blijkt ook weer in het leernetwerk hoe moeilijk het is om het echte contact aan te gaan. Dit door de complexiteit van jeugdzorg en het ontbreken van ruimte zonder terughoudendheid met elkaar te praten over wat het goede is om te doen. Hoe we professionals moeten faciliteren in het goed doen van hun werk, is ontzettend ingewikkeld. De kwaliteit moet gewaarborgd worden en dat zit vooral deels in de context, en deels in het gesprek dat gevoerd wordt over wat het goede is om te doen wanneer die context niet voldoende duidelijk maakt wat je moet doen in een concrete situatie. De context, wetten en methodische richtlijnen, maken duidelijk wat het goede is om te doen volgens de overeengekomen professionele standaard. Daarbij, of misschien wel allereerst, is het heel belangrijk om goed te luisteren naar wat cliënten zelf zeggen, om zo goed te begrijpen wat ze bedoelen en samen het gesprek aan te kunnen gaan over wat het goede is om te doen.

“Ik ben uit op het verzamelen van verhalen, van cliënten en in de wetenschap.” Ruth is daarbij vooral geïnteresseerd in de verhouding tussen die verhalen en de abstractie. “Dus als ik iets wil zeggen als wetenschapper, moet ik dat doen op een manier waarop de cliënt er iets mee kan.”

Georganiseerd luisteren

Voor het leernetwerk Kwetsbare Gezinnen betekent dit dat je goed moet kijken hoe je het verder gaat organiseren en wel op zo’n manier dat we moeten samenwerken. En niet alleen op het bepalen van onderwerpen maar structureel. Ook moet het leernetwerk een plek zijn waar het leren van en met elkaar een centrale plek inneemt.

Vandaar dat Ruth denkt dat het goed is om het leren in de organisatiestructuur van het leernetwerk op te nemen zodat dit aspect niet te vrijblijvend is. Bijvoorbeeld door daarbij een keuze te maken voor een werkvorm waarin we het beter leren van elkaar faciliteren, denk daarbij aan intervisie of moreel beraad.

Binnen de leernetwerken van SAMEN is een grote mate van goodwill, heeft Ruth ervaren. De kunst is die om te zetten naar continuïteit in de kwaliteit, dat is volgens Ruth de stap die we na één jaar van elkaar leren kennen moeten zetten. En blijven luisteren.

De uitdaging aangaan

“Misschien heb ik mijn werk gemaakt van dat wat ik het moeilijkst vind: luisteren. Ik ben daar bewust mee bezig en ik vind het heel lastig. Ik ben dan ook ontzettend blij dat ik zo bezig ben met die uitdaging, in welke rol dan ook.”

Lees meer over het onderzoek van Ruth naar de bijdrage die moreel beraad kan leveren aan de cliëntregie in de jeugdzorg op de website van Hogeschool Leiden: Onderzoek naar bijdrage Moreel Beraad aan het omgaan met morele dilemma’s rond cliëntregie | Nieuws (hsleiden.nl)

 

Geplaatst in Kwetsbare Gezinnen, Nieuws.